HOME < IN DE ZOEKER < SOORTEN
IN DE ZOEKER

Gele lis

Elke keer is het weer een genot als in het voorjaar de gele lis verschijnt. Als gele vlaggen hangen ze boven het water en spiegelen in het oppervlak. Hun bijzondere vorm en mooie patronen nodigen uit om deze bloem te bekijken en te fotograferen. Ver hoef je niet te zoeken, de gele lis is een algemene oeverplant die je overal kunt vinden langs stilstaand of zwak stromend zoet water: sloten, vijvers en plassen.

Gele lis
Een oever vol bloeiende gele lis, een prachtig gezicht. Fotograaf: Ron Poot
Delen

De gele lis is een opvallende verschijning. De grote gele bloemen (“yellow flags” in het Engels) verschijnen al in het voorjaar en je kunt ze het hele jaar tegenkomen. In heel Europa komt de plant voor, van de poolcirkel tot het uiterste zuiden. In Noord Amerika en zelfs in Nieuw Zeeland en Japan is deze oorspronkelijk Europese plant inmiddels ingeburgerd. Als er maar zoet water is, want de lis is een echte oeverplant.

De familie waar de lis toe hoort is de Lissen of Irisfamilie. En de gelijkenis met de bekende blauwe irissen in de tuin of bloemenvaas is snel te zien. De bloemen zijn ware kunststukjes van bloemarchitectuur. De basis is drietallig: drie grote buitenste bloemdekbladen die een neerhangende lip vormen (“zakdoeken”) en drie veel kleinere binnenste bloemdekbladen die naar boven buigen. Van boven af kun je die drietalligheid goed zien. Op de grote lippen zit een opvallend honingmerk dat de insecten (zoals hommels) de weg wijst naar de nectar in de bloem. Deze nectar zit verstopt in nectarieën of honingklieren.

Lissen beschikken over dikke wortelstokken, rizomen, die zich horizontaal vertakken. Deze bevatten heel veel zetmeel als reservevoedsel. Uit deze rizomen groeien de wortels naar beneden en de bladeren naar boven. Een rizoom is een meester in het overleven. Binnenin slaat de wortelstok namelijk ook slijmachtige stoffen op, die water kunnen opnemen en afgeven. In droge tijden kan deze wortelstok, zelfs zonder bladeren en wortels, lange tijd overleven. Komt hij weer in aanraking met water, dan loopt hij zo weer uit.

De bladeren zijn langwerpig en plat, ze hebben de vorm van een zwaard. Zwaardlelie heet de lis ook wel. De bladeren steken op een kenmerkende manier in elkaar, ze staan in een plat vlak en steeds zie je om en om een blad afwisselend naar links en naar rechts groeien. Dit noemt men “rijdende bladeren”.

De bladeren hebben ook een taak in het overleven van de plant. Als je altijd met je voeten in het water staat, kan dat onder water leiden tot zuurstofgebrek. Gelukkig hebben de bladeren flinke luchtkanalen, waarmee ze zuurstof naar de ondergrondse delen brengen, zodat deze ook kunnen voortbestaan.

Ook de zaden zijn goed aangepast aan het leven langs het water. Het zijn platte doosjes die voor een groot deel gevuld zijn met lucht. Als de vruchten – een soort mini komkommers – rijp zijn, barsten ze open en zie je de bruine zaden als muntjes op een rij liggen. Als ze uit de vrucht in het water vallen, blijven ze drijven en kunnen ver weg varen van de moederplant om elders wortel te schieten. Zo dragen ze bij aan de verspreiding van de gele lis.

Doe eens gek, fotografeer de bloem eens van boven. Fotograaf: Ron Poot

 

Fototips

  • Gele lis is een plant met forse bloemen. Leuk voor wat kleur in het landschap. En ook zonder macrolens kun je prima foto’s van de bloemen maken.
  • Benader de bloemen vanuit verschillende invalshoeken, van boven, van voren, van onderen. Let op de symmetrie in de bloem.
  • Pas op met geel, bij overbelichting of oververzadiging kan de kleur ‘dichtlopen’ waarbij de fijne details niet meer zichtbaar zijn.
  • Werk vanuit de achtergrond! De bloem in de schaduw en zonlicht in de achtergrond geeft een prachtig effect.
  • Maak ook gebruik van de structuren in de vegetatie, bij een open diafragma (laag f-getal) zullen deze prettig vervagen en niet verstorend werken.
  • Fotografeer de bloemen ook eens door de vegetatie heen, je krijgt dan een vervagend beeld en een dromerige sfeer.
  • Voor de macroliefhebbers: zoom eens in op de prachtige structuren op de onderlip van de bloem.
  • Vergeet de vruchten niet die in het najaar rijpen. Als ze openbarsten zie je de bruine zaden op een rij liggen.

Verspreidingskaart

Statistieken en verspreiding Nederland

Verspreidingskaart België

Meer weten?

Wilde planten

Flora van Nederland

Plantaardigheden

Foto’s op Nederpix

En dan nog dit!

Al in de twaalfde eeuw werd uit de wortelstok van de Florentijnse Lis (Iris florentina) een naar viooltjes geurende etherische olie gewonnen, ook wel ‘viooltjeswortelolie’ genoemd. Deze witte iris groeide, zoals de naam al zegt, rondom Florence. De ‘lelie’ in het wapen van Florence, waarschijnlijk een gestileerde irisbloem, herinnert hier nog aan. In Engeland was het gebruikelijk de wortelstokken van deze iris te vermengen met anijs als een parfum om bij schoon wasgoed te stoppen. De kweek van de Blauwe Lis was rond de vorige eeuwwisseling op zijn hoogtepunt. In Italië waren er irisvelden, qua omvang vergelijkbaar met de lavendelvelden in Zuid-Frankrijk. Boeren oogstten in die periode honderden tonnen rizomen per jaar. Bron: plantaardigheden.nl.

Deel dit artikel


0
REACTIES
BEKIJK REACTIES en PLAATS UW REACTIE

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *