HOME < IN DE ZOEKER < SOORTEN
IN DE ZOEKER

IJzerbacteriën

Het lijkt wel olie op het water, in allerlei blauwe en paarse tinten. Een dun kleurig vliesje op het water. Als je het aanraakt breekt het dunne laagje in stukken. Geen olie dus, want dat vloeit aaneen. In plaats van een brutaal staaltje milieuvervuiling is het een dun vlies gemaakt door de natuur zelf: om precies te zijn, door ijzerbacteriën. Het is een teken van kwel, omhoog borrelend grondwater. Een natuurverschijnsel met diverse interessante kanten voor natuurliefhebbers en fotografen.

IJzerbacteriën
Compositie van grassprieten en kwel. Fotograaf: Ron Poot
Delen

Kwel is grondwater, dat aan de oppervlakte komt. Dat water heeft soms een lange reis gemaakt door de diepe ondergrond. Door het verblijf in de bodem is kwelwater rijk aan allerlei mineralen die opgelost zijn in het grondwater. Een van de talrijkste mineralen is ijzer. Kwel is dus ijzerrijk en dat is te zien. Vaak bevat kwel ook andere mineralen zoals calcium (kalk).

Je herkent kwelslootjes en kwelplekken aan hun roodbruine kleur. Dat ontstaat doordat het ijzer in contact komt met zuurstof en begint te “roesten”, ijzer en zuurstof vormt ijzeroxide en dat is een net woord voor roest. In overbelaste slootjes  zie dat het ijzer uit begint te vlokken en een drabbige bruine massa vormt. Dat is een samenklontering van ijzer met fosfaten.

Vaak zie je op het wateroppervlak van kwelgebieden een opvallende kleurige laag ontstaan. Dit zijn vliesjes van ijzerbacterien die verantwoordelijk zijn voor de omzetting van ijzer naar ijzeroxiden en andere verbindingen. Bij de goede invalshoek zie je de prachtige regenboogkleuren, die je ook bij bijvoorbeeld olie op water ziet. Het is geen olie, wat je kunt checken door het aan te raken. Bij ijzerbacteriën breekt het vliezige laagje na aanraking makkelijk uiteen. Dat zul je bij olieproducten nooit zien, dan zal de olievlek na de verstoring snel weer samenvloeien tot een aaneengesloten laag.

Kwelgebieden kunnen interessant zijn voor planten en dieren. Door de rijkdom aan mineralen en gebrek aan meststoffen (fosfaten, nitraten) ontstaat een bijzonder biotoop, waar bijzondere soorten gedijen. Bekende kwel indicatoren zijn de planten waterviolier en holpijp. Bijzondere kwelsoorten zijn bijvoorbeeld het knaloranje beekmijtertje en de fraaie bandheidelibel.

Fototips

De kleurrijke vliesjes van ijzerbacteriën zijn een leuke uitdaging voor de fotograaf. Zoek naar de juiste invalshoek om de regenboogkleuren goed te zien, bijvoorbeeld recht van boven. Neem je een andere invalshoek dan zijn de kleuren weer anders of zelfs helemaal niet zichtbaar.

Het vliesje kan makkelijk als een reflector werken. Dat kan hinderlijke lichtweerkaatsing opleveren, dan is het handig een polarisatiefilter te gebruiken om het op te heffen. Of goed uitkienen hoe je invalshoek is. Het kan ook wel een apart en vervreemdend effect opleveren dat juist weer goed werkt in je foto. Let dus steeds goed op je invalshoek en het lichteffect dat je krijgt.

De rode kleur van kwelsloten kan een aardige achtergrond kleur vormen. Vooral in het winterseizoen kleuren slootjes en wateren soms helemaal oranjebruin van het ijzer. In combinatie met kleurige planten of watervogels een interessant beeld.

Verspreidingskaart

Verspreiding van holpijp, een kwelindicator.

Meer weten?

Kwel en ijzeroer

Kwelwater

 

En dan nog dit!

Het verschijnsel dat er regenboogkleuren ontstaan heet iriseren of iridiseren. Genoemd naar de iris = regenboog. Je ziet het behalve bij ijzerbacteriën ook bij olie op water, zeepbellen en parelmoer. Ook in wolken treedt het op. Het iriseren ontstaat doordat licht meervoudig reflecteert in doorschijnend materiaal. Dit materiaal bestaat uit meerdere laagjes en in elk laagje breekt het licht net anders. Dat veroorzaakt kleurverschillen. De uittredende lichtstralen werken ook nog eens op elkaar in waardoor je allerlei extra kleurverschuivingen krijgt.

Deel dit artikel


2
REACTIES
BEKIJK REACTIES en PLAATS UW REACTIE
  1. Best verrassend toch, dat ook bacteriën kleur geven aan de natuur!

  2. Door mdebeer op 24 maart 2016 om 10:26

    Nooit geweten dat het laagje op het water daardoor kwam. Erg leuk stukje om te lezen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *